Πώς αποφασίζουν οι άνθρωποι σήμερα τι θα ψηφίσουν; Ρωτήστε τους συναδέλφους σας, παρατηρήστε στο περιβάλλον σας πόσο συχνά συζητάτε για πολιτική και εκλογές. Παρατηρήστε τι συζητάτε στην καθημερινή επαφή. Κοροϊδεύετε κάποιον πολιτικό για κάτι που είπε. Θυμώνετε με μια πολιτική δήλωση. Αλλά μέχρι εκεί.

Στις δημοσκοπήσεις σαρώνει και πάλι ο Κανένας. Κάποιες φορές τον περνάει για λίγο ο Κ. Μητσοτάκης. Άλλες φορές προηγείται αυτός. Όμως, ο Κανένας του 2024 είναι διαφορετικός από τον Κανένα του 2012. Η αγωνιστικότητα έχει μειωθεί. Η ατομικότητα μπορεί να δαφνoστεφανώνεται στη Eurovision μα στη φτωχή καθημερινότητα έχει πολλή μοναξιά και συνδυάζεται με αισθήματα ασφυξίας, δυσφορίας, θυμό και καχυποψία.

Ο Ελληνας και η Ελληνίδα του 2024 φέρει το τραύμα της υπερδεκαετούς κρίσης που μόνο στη ρητορική της ΝΔ έχει ξεπεραστεί. Όλα τα οικονομικά δεδομένα μάς δείχνουν ότι η χώρα μας απέχει πάρα πολύ από τον μέσο όρο της Ε.Ε. στους κρίσιμους δείκτες (μισθοί, κατά κεφαλήν ΑΕΠ, κόστος στέγασης, συμμετοχή γυναικών στην αγορά εργασίας, αρκεί η ανάγνωση των οικονομικών σελίδων της έγκριτης Καθημερινής).

Το κύριο σύμπτωμα είναι η καχυποψία (η υπερευαισθησία προς τους άλλους ανθρώπους) σημειώνει, ακολουθώντας τη θεωρία του Φρόυντ για το τραύμα, η ψυχαναλύτρια Χρυσή Γιαννουλάκη στον τόμο Ο Ελληνικός εμφύλιος. Μία ψυχαναλυτική προσέγγιση (επιμ. Ι. Βαρτζόπουλος, εκδόσεις Αρμός). Τη συναντάμε καθημερινά την καχυποψία μαζί με τον κατακερματισμό των άλλοτε συλλογικών εκφράσεων και τον πολλαπλασιασμό των υποκειμενικών θεάσεων της πραγματικότητας.

Εχουμε ολοένα και μεγαλύτερη δυσκολία να συμφωνήσουμε σε αντικειμενικά γεγονότα και ολοένα μεγαλύτερη δυσκολία να συναντηθούμε σε κοινούς τόπους. Υγιή ξεσπάσματα της κοινωνίας όπως οι θερμές διαδηλώσεις αμέσως μετά το έγκλημα στα Τέμπη δεν βρήκαν πολιτική διέξοδο αλλά καθηλώθηκαν σε γενικόλογα συνθήματα («τα κέρδη τους ή οι ζωές μας») με ευθύνη ασφαλώς των αδύναμων πολιτικών πρωτοποριών.

Τα δώδεκα χρόνια που μας χωρίζουν από τον μεγάλο εκλογικό σεισμό του 2012, είναι χρόνια κατάθλιψης, απόσυρσης, μειωμένων προσδοκιών, μειωμένης αυτοεκτίμησης και έλλειψης εμπιστοσύνης στους δημοκρατικούς θεσμούς. Όσο παραμένουμε στον χώρο του τραύματος, θα έχουμε μπροστά μας τον κίνδυνο του αυταρχισμού. Εύλογα εκτιμούν όλα τα πολιτικά επιτελεία ότι η κάλπη του Ιουνίου θα δώσει ένα νέο ρεκόρ αποχής. Και αισθητή άνοδο της ακροδεξιάς.

Ακούω με πολλή προσοχή την εκτίμηση του Γ. Σεφερτζή (ΤΑ ΝΕΑ, 11-12 Μαΐου 2024) ότι είμαστε πιθανά κοντά «στο ξέσπασμα ενός νέου big bang του κομματικού συστήματος ανάλογου με αυτό που το οδήγησε σε κατάρρευση το 2012». Μπορεί οι Ευρωεκλογές να μην δώσουν εικόνα Μαΐου 2012, αλλά να ρίξουν τη ΝΔ πιο χαμηλά από εκεί που υπολογίζει. Και να μοιράσουν την ψήφο της κοινωνικής δυσφορίας σε πολλά κόμματα.

Ακούω μία άποψη ότι ο Κασσελάκης μπορεί να εκφράσει το υπαρκτό λαϊκό ρεύμα που ζητά εναγωνίως κάποιον απέναντι στον Μητσοτάκη. Αν συμβεί αυτό, ενδεχομένως να δούμε τη συμμετοχή στο 58% (Ευρωεκλογές 2019), τη ΝΔ κάτω από το 30% και τον ΣΥΡΙΖΑ να πλησιάζει το 20%. Είναι μία πιθανότητα που δεν μπορεί να αποκλειστεί. Όμως, είναι πιο πιθανό να ζήσουμε τον σεισμό του νέου Κανένα με μεγάλη διασπορά της ψήφου αντίστοιχη της χαμηλής αξιοπιστίας του ΣΥΡΙΖΑ και της αδύναμης πίστης σε μια «καλύτερη ζωή».